باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد در خیابان شهید رجایی، محله چهار منار، کوچه فردوسی (حسینیه فردوس) واقع شده است و از بلوار دولت آباد نیز قابل دسترسی است. در دوران قاجاریه، این باغ به دروازه چهار منار متصل بود، اما هنوز در خارج از شهر قرار داشت. با گذشت زمان و گسترش شهر یزد، بافت شهری اطراف باغ را پر کرد و در دوران پهلوی، ساخت‌وسازهای حومه شهری آن را فرا گرفت. به تدریج، باغ دولت آباد در مرکز شهر یزد واقع شد.

آدرس: ایران، استان یزد، یزد، خیابان شهید رجایی، کوچه فردوسی

باغ دولت آباد، یادگاری ستودنی از دوران حکومت نادرشاه افشار است. این باغ عظیم و با شکوه که به دستور سرسلسله خاندان خوانین یزد ساخته شده است. تاریخ حکایت می‌کند که بنیان‌گذاران این باغ ابتدا با ایجاد یک قنات 65 کیلومتری، آب را از دیگر مناطق یزد به این باغ آوردند. پس از آن، با اطمینان از وجود آب و توانایی رشد باغ و گیاهان، ساختمان دارالحکومه خود را در آن بنا کردند. مجموعه باغ دولت آباد شامل چندین ساختمان و حوض است که در میان درختان انگور و انار ایجاد شده‌اند. قنات این باغ که حدود 200 سال پیش توسط معماران مستعد ساخته شده است، از ارتفاعات مهریز سرچشمه می‌گیرد و در طی مسیر خود علاوه بر آبیاری باغ‌ها، چندین آسیاب آبی را نیز به کار می‌اندازد.

پس از قتل نادرشاه افشار، خانواده سلطنتی افشاریه، شاهرخ میرزا و کریم خان زند مدتی در این باغ ساکن بودند. در گذشته، باغ دولت آباد در فاصله‌ای دور از شهر و در میان درختان انبوه ساخته شده بود. اما با گسترش ساخت‌و‌سازها در زمان پهلوی، این باغ نیز به باقی ساختمان‌های شهر یزد پیوست و بخشی از بافت شهر اصلی شد. حتی در دوران قبل از پهلوی از این باغ به عنوان دروازه یاد می‌شود. فانوس‌های زیادی شب‌ها در سرتاسر باغ روشن می‌شوند که جلوه خاصی به این بنا و شهر می‌بخشند. بنابراین اگر به یزد رفتید، یکی از مهم‌ترین مکان‌های گردشگری است که باید به آن سر بزنید.

در طراحی این باغ، فضای باغ در وسط قرار گرفته است و ساختمان‌ها در اطراف آن بنا شده‌اند. باغ دولت آباد دارای چهار بنای اصلی است که هشتی، تالار طنبی، سردر و چندین اتاق زمستانی را شامل می‌شود.این باغ شگفت‌انگیز از دو بخش مستطیل‌شکل تشکیل شده است که به صورت عمود بر هم قرار دارند و دو بخش مختلف اندرونی و بیرونی را شامل می‌شوند.یکی از برجسته‌ترین بخش‌های این مجموعه، بادگیر آن است که با ارتفاع بیش از 33.8 متر و شکل هشت‌ضلعی، به عنوان بلندترین بادگیر دنیا شناخته می‌شود. دراین ساختمان، تلفیق باد و آب باعث می‌شود تا هوای خنک از زیر بادگیر به قسمت شاه‌نشین و تالارها عبور کند.باغ دولت آباد در طول تاریخ دارای کاربری سکونتگاهی – حکومتی بوده است. باغ بیرونی به‌منظور تشریفات حکومتی، مراسم ورزشی، اداره امور شهری و باغ اندرونی بخش خصوصی و اقامتگاهی بوده است.

محوطه باغ دولت آباد از دو بخش اصلی تشکیل شده است: یک مستطیل بزرگ در شمال و یک مستطیل کوچکتر در جنوب. این دو بخش به صورت عمود بر یکدیگر قرار گرفته‌اند و فضایی منحصر به فرد را ایجاد کرده‌اند. بخش بزرگتر باغ که به بخش اندرونی معروف است، در گذشته محل زندگی همسران و ندیمه‌های حاکمان و شاهان بوده است. این بخش شامل بناهای متعددی مانند حرمسرا، تالار آئینه، تالار طوبی و برج کبوتر می‌باشد. فضای بخش اندرونی با حوض‌ها، درختان سرسبز و فضای آرامش‌بخش خود، محلی مناسب برای استراحت و گذران اوقات فراغت بوده است. بخش کوچکتر باغ که به بخش بیرونی معروف است، در گذشته برای تشریفات حکومتی، مراسم ورزشی و اداره امور شهری استفاده می‌شده است. این بخش شامل بناهای متعددی مانند سردر ورودی، تالار شاه‌نشین، بادگیر و موزه آب می‌باشد. فضای بخش بیرونی با عظمت و شکوه خود، محلی مناسب برای برگزاری مراسم و دیدار با مهمانان بوده است. وجود این دو بخش مجزا در باغ دولت آباد، این باغ را به یک مجموعه کامل و منحصر به فرد تبدیل کرده است. بازدید از این باغ و مشاهده بخش‌های مختلف آن، تجربه‌ای جالب و فراموش‌نشدنی خواهد بود.

بادگیرهای یزد یک شاهکار معماری بی نظیر با ارتفاعی  بیش از 33 متر، عنوان مرتفع‌ترین بادگیر خشتی جهان را به خود اختصاص داده است. بادگیر باغ دولت آباد با نمای هشت ضلعی خود، باد را از هر سو که بوزد، به داخل هدایت می‌کند. در زیر بادگیر، حوضی ساخته شده است که با ورود باد به داخل بادگیر و برخورد آن با آب حوض، هوایی خنک و دل‌نشین ایجاد می‌شود. سپس، این خنکای روح‌نواز به بخش شاه‌نشین و تالارهای عمارت منتقل می‌شود. عملکرد این بادگیر در ایجاد هوای خنک در عمارت، قابل مقایسه با کولرهای امروزی است. حتی می‌توان گفت که بادگیر باغ دولت آباد در خنک کردن عمارت، قوی‌تر از کولرهای امروزی عمل می‌کند.

علاوه بر کارکرد مفید و اثربخش، بادگیر باغ دولت آباد از نظر زیبایی و معماری نیز یک اثر فوق‌العاده است. این بادگیر با ارتفاع بلند، نمای هشت ضلعی و تزئینات آجری خود، به یکی از نمادهای شهر یزد تبدیل شده است

قنات دولت آباد، شاهکاری بی‌نظیر از مهندسی ایرانی، نقشی اساسی در حیات باغ دولت آباد دارد. این قنات عظیم و تاریخی که بیش از دویست سال قدم دارد، از اتصال پنج رشته قنات تشکیل شده است.طول قنات دولت آباد حدود 60 کیلومتر است و آن را به یکی از مهم‌ترین و طولانی‌ترین قنات‌های شهر یزد تبدیل کرده است. این قنات از ارتفاعات مهریز سرچشمه می‌گیرد و پس از آبیاری بخشی از اراضی مهریز و به کار انداختن چند آسیاب آبی، به یزد می‌رسد. سپس، تمام باغ دولت آباد را سیراب می‌کند و در نهایت به سمت اراضی اطراف باغ جاری می‌شود و زمین‌های کشاورزی را آبیاری می‌کند.قنات دولت آباد نمونه‌ای بارز از خلاقیت و مهارت ایرانیان در استفاده از منابع طبیعی است. این قنات با وجود طول زیاد و مسیر پیچیده خود، آب را با کمترین هدر رفت از ارتفاعات به دشت یزد می‌رساند. این موضوع نشان دهنده مهارت فوق‌العاده مهندسان ایرانی در حفر قنات و استفاده از منابع آب است.

قنات دولت آباد علاوه بر اهمیت زیادی که در آبیاری باغ دولت آباد دارد، به عنوان یک جاذبه تاریخی نیز مورد توجه بسیاری از گردشگران است. بازدید از این قنات و مشاهده معماری پیچیده و شگفت‌انگیز آن، تجربه‌ای جالب و فراموش‌نشدنی خواهد بود.

پس از راه‌اندازی قنات و باغ، عمارت‌های این مجموعه بنا شدند. در گذشته، باغ دولت آباد شامل 9 عمارت بوده است که متأسفانه امروزه فقط 4 عمارت از آنها باقی مانده است.

عمارت‌های باقی‌مانده در این باغ عبارتند از:

هر کدام از این عمارت‌ها معماری مخصوص به خود را دارند و از یکدیگر متفاوت هستند. در ادامه، با سه عمارت اصلی باغ دولت آباد بیشتر آشنا می‌شویم:

1. عمارت هشتی:
این عمارت در انتهای قسمت جنوبی باغ واقع شده است و به دلیل وجود بادگیر معروف باغ دولت آباد در آن، اصلی‌ترین عمارت باغ محسوب می‌شود. قسمت پایین عمارت دارای سه اتاق و یک حوض مرمر بسیار زیبا است و در قسمت فوقانی آن تالار، صُفه و منظر ساخته شده است.
2. عمارت طنبی:
این عمارت که در قسمت غربی عمارت هشتی واقع شده است، بسیار مجلل بوده و مشرف به باغ است. تالار، صُفه و شبستان‌های این عمارت در یک طبقه ساخته شده‌اند و روزنه‌های آنها به طنبی باز می‌شوند. زیر طنبی نیز زیرزمینی وجود دارد که توسط چند پله به باغ راه پیدا می‌کند.
3. عمارت سردر:
این عمارت دو طبقه است و از یک سردر، هشتی و چند اتاق بزرگ و کوچک تشکیل شده است. تمام این قسمت‌ها توسط چند راهرو به یکدیگر متصل شده‌اند. عمارت سردر نیز یکی از عمارت‌های اصلی برای پذیرایی از مهمانان