حرم امام رضا (ع)

ایران، خراسان رضوی، مشهد

استان :خراسان رضوی شهر :مشهد
مدت زمان مورد نیاز برای بازدید: بین ۲ تا ۳ ساعت
عرض جغرافیایی: 36.2880443 طول جغرافیافی: 59.6157432
بشمرسه میانگین امتیاز : 5
تاریخ انتشار: پنجشنبه 4 دی 1404 تاریخ اخرین تغییر: پنجشنبه 4 دی 1404

حرم امام رضا (ع) در مشهد، فراتر از یک مکان مقدس و زیارتگاه، سفری دگرگون‌کننده به قلب معنویت، تاریخ و انسانیت است. امام رضا (ع) از معروفترین جاذبه های گردشگری مشهد است که سالانه میزبان میلیون ها زائر از ایران و سراسر جهان میباشد. این حرم ارزشمند در طول تاریخ مورد بازسازی و توسعه های بسیار قرار گرفته است تا از آسیب های جدی دور بماند. حال در این مقاله از بشمرسه به معرفی این حرم باشکوه می پردازیم.

درباره حرم امام رضا

امام رضا فرزند ارشد امام موسی بن جعفر هشتمین امام شیعیان در سال 148 هجری قمری متولد شد و در روز 30 ماه صفر در سال 203 هجری قمری زندگی ایشان در خراسان رضوی به پایان رسید. تاریخچه حرم امام رضا (ع) به قرن دوم هجری بازمی‌گردد زمانی که علی بن موسی الرضا (ع)، در شهر طوس (مشهد کنونی) به شهادت رسید. حرم امام رضا (ع) مجموعه‌ای عظیم و باشکوه است که  در سال 1310 به عنوان یک اثر ملی ثبت شد. این مکان شریف با مساحتی حدود یک میلیون متر مربع قلب تپنده ایران و جزو بزرگترین اماکن مذهبی در جهان قرار گرفته است.

تاریخچه

داستان حرم امام رضا (ع) با شهادت آن امام هشتم شیعیان در توس خراسان آغاز می‌شود. پیکر مطهر ایشان، ابتدا در کنار قبر هارون الرشید دفن می‌شود و نخستین بنای بر مزار، همان بقعه هارون است که به دلیل ارزشمند بودن امام رضا برای ایرانیان به تدریج دفن شدن هارون در این مکان اهمیت خود را از دست  داده و این بقعه به حرم امام رضا (ع) شناخته شد. با روی کار آمدن غزنویان، حرم امام رضا شاهد موج دیگری از ارادت و تجمل شد. سلطان محمود غزنوی، اقدام به بازسازی آرامگاه جدید کرد صحن ها و اطراف مقبره را گسترش داد. در دوره سلجوقیان، بار دیگر این حرم مورد بازسازی و توجه قرار گرفت. وزیر سلطان سنجر سلجوقی گنبدی برای حرم امام رضا گنبدی رفیع ساخت و امروزه این گنبد به سقف روضه منوره معروف است.
حکومت صفویه، نقطه عطفی در تاریخ حرم امام رضا (ع) است. شاهان صفوی، نه تنها حرم را توسعه دادند، بلکه آن را به کانون فرهنگ و هنر شیعه بدل کردند. گنبد طلا که امروز نماد مشهد است، به دستور شاه طهماسب اول، بر فراز حرم ساخته شد. ایوان‌های طلا و نقره و صحن‌های وسیع و مزین، ارمغان این دوره پرشکوه هستند. بعد از زلزله ای که در سال 1084 هجری قمری در مشهد آمد به این گنبد آسیب جدی وارد شد به طوری که شاه سلیمان صفوی دستور بازسازی مجدد این گنبد را با فلز طلا داد. در طول زمان در زمان پادشاهان مختلف این حرم شریف مورد تحولات و حمله روس ها قرار گرفت و در آخر در زمان دولت پهلوی در سال های 1342-1344 فضای حرم مورد مرمت و توسعه قرار گرفت از تحولات این دوره میتوان به دگرگونی صحن ها با کاشی کاری و آینه کاری های مجدد و ایجاد ساختمان بزرگ موزه و کتابخانه و ساختمان اداری و توسعه خیابان‌های اطراف حرم و ایجاد فضای سبز را اشاره کرد. 

معماری حرم امام رضا(ع)

حرم امام رضا (ع) در مشهد، بیش از آنکه مکانی مقدس باشد، شاهکاری از هنر و ارادت اسلامی است. معماری حرم امام رضا (ع) فراتر از سنگ و خشت و کاشی و کتیبه است این مجموعه ای بزرگ و ارزشمند  از صحن‌ها، ایوان‌ها، رواق‌ها، گلدسته ها، شبستان‌ها و سایر بناها تشکیل شده است. این حرم اکنون دارای دو طبقه است که هر طبقه زیرین امتداد ضریح طبقه بالا میباشد و هر دو در راستای هم قرار دارند.

صحن های امام رضا(ع)

هویت معنوی حرم مطهر امام رضا (ع) به تنهایی به ساختار فیزیکی محدود نمی‌شود؛ بلکه به صحن‌های طراحی شده که اطراف این مکان مقدس را احاطه می‌کنند، گسترش می‌یابد. این حرم مطهر متشکل از ۹ صحن باشکوه با نام های صحن انقلاب اسلامی، صحن آزادی، صحن جمهوری اسلامی، صحن قدس، صحن جامع رضوی، صحن غدیر، صحن کوثر، صحن هدایت و صحن بعثت که هر یک با تاریخ‌شان، معماری‌شان و فضای منحصربه‌فردشان، روح زائران را تازه میکنند. از مهمترین صحن های حرم امام رضا می توان به موارد زیر اشاره کرد:
صحن انقلاب یا صحن عتیق
 قدیمی ترین صحن حرم، صحن انقلاب یا صحن عتیق، در ضلع شمالی حرم با مساحت 6740 متر مربع واقع شده است. این صحن می‌تواند پذیرای بیش از یک میلیون نفر زائر باشد. گنبد طلایی بر فراز این صحن واقع شده است. صحن عتیق از بخش های مهم و مختلفی همچون پنجره فولاد، نقاره خانه، ساعت بزرگ صحن انقلاب، سقاخانه نادری و ایوان های صحن شامل ایوان طلا، ایوان عباسی، ایوان ساعت، ایوان نقاره خانه میباشد.
صحن نو یا صحن آزادی
در ضلع شرقی آستان قدس رضوی یکی دیگر از بزرگترین صحن های این حرم به نام صحن آزادی قرار دارد قبل از انقلاب این صحن با نام صحن نو شناخته میشد. این صحن به دستور فتحعلی شاه در مساحت ۴ هزار و 34 متر مربع ساخته شد. ایوان های صحن نو شامل ایوان طلای ناصری در غرب صحن، ایوان جنوبی، ایوان باب السلام میباشد. 

صحن بعثت یا صحن امام خمینی (ره)
صحن بعثت، سومین صحن حرم امام رضا (ع) است که در سال ۱۳۲۴ شمسی در زمان  پهلوی ساخته شد. این صحن، در ضلع جنوبی حرم واقع شده و دارای دو ایوان در دو سوی شمالی و غربی است اما در ابتدا این صحن حل برگزاری امور تشریفاتی و پذیرایی از سران کشور های دیگر بود. این صحن استراحتگاه مناسبی برای زائران میباشد و از امکانات تفریحی همچون موزه، کتابخانه دارا میباشد.
صحن جامع رضوی
بزرگترین صحن امام رضا صحن جامع رضوی با مساحت بیش از 117 هزار متر مربع در بخش جنوبی این مکان واقع شده است. این صحن برگزار کننده مراسم های مختلف مانند سخنرانی های سران کشور، عزاداری ها و جشن های ولادت ائمه میباشد. در صحن رضوی میتوان به سه ایوان ولیعصر، باب الکوثر و باب الغدیر اشاره کرد.

رواق های حرم امام رضا(ع)

رواق های امام رضا از آثار ارزشمند هنر اسلامی در دوره های مختلف است. این حرم دارای 27 رواق با نام های رواق دارالحفاظ، رواق دارالسياده، رواق گنبد حاتم خانی، رواق گنبد الله وردیخان، رواق توحيد خانه، رواق دارالفیض، رواق دارالشکر، رواق دارالشرف، رواق دارالضيافه، رواق دارالسعاده، رواق دارالسلام، رواق دارالسرور، رواق دارالعزه، رواق دارالذكر، رواق دارالزهد، رواق شيخ بهائی، رواق دارالعباده، رواق دارالاخلاص، رواق دارالولايه، رواق دارالاجابه، رواق دارالهدايه، رواق دارالرحمه، رواق دارالحكمه، دارالحجه، رواق امام خمينی(ره)، دارالمرحمه، رواق دارالكرامه، کوثر، غدیر، دارالقرآن، حضرت معصومه (س) و حضرت زهرا (س)، رواق طوسی میباشد. 
گام برداشتن در هر یک از این رواق ها تجربه ای نو و داستانی جدید را به روی زائران باز میکند اگر بخواهیم چند رواق را توصیف کنیم میتوانیم به رواق شی طوسی اشاره کنیم عروس و دامادهایی که میخواهند در کنار امام رضا مراسم عقد خود را برگزار کنند میتوانند از این رواق استفاده کنند. قدیمی‌ترین رواق، همان دارالحفاظ است. این رواق به دستور بانو گوهرشاد برای قاریان قرآن که بتوانند در آنجا قرآن را قرائت کنند ساخته شد. رواق امام خمینی با بیش از 5 هزار مترمربع وسعت بزرگترین رواق حرم امام رضا است که در ابتدا جزو صحن های حرم محسوب میشد. برگزاری نماز جمعه و مراسم های مختلف در این رواق انجام میشود. در مقابل رواق امام خمینی رواق دارالعزه با مساحت 73 متر مربع کوچک ترین رواق حرم امام رضا میباشد و در آخر رواق دارالمرحمه در سال 1392 جدیدترین رواق آستان رضوی است.

گنبد طلایی در حرم امام رضا(ع)

گنبد طلای حرم امام رضا(ع)، یکی از نمادهای شهر مشهد است. این گنبد، با ارتفاع ۵۱ متر و قطر ۳۳ متر، یکی از بزرگ‌ترین و مهمترین گنبدهای طلایی جهان است.  این گنبد در دوره غزنویان و در صحن بیرونی ساخته شد. دارای دو پوشش داخلی و خارجی است که پوشش داخلی همان روضه منوره است که – قبه - نام دارد و پوشش خارجی که بر فراز آن قرار دارد گنبد نام دارد. این گنبد در گذشته از آجر و خشت ساخته شده بود و با روی کار آمدن شاه طهماسب صفوی این خشت ها به طلا تبدیل شدند.

گلدسته های حرم امام رضا(ع)

گلدسته ها یا مناره های حرم امام رضا(ع) از بناهای معماری مهم در هنر اسلامی هستند. حرم امام هشتم دارای ۱۲ مناره است. مناره های حرم شامل:
 دو مناره با روکش طلا و ارتفاع حدودا ۶ متر که در صحن انقلاب قرار گرفته است. دو مناره دیگر با طلا و کاشی تزیین شده است در صحن جمهوری اسلامی، ۴ مناره در ضلع های غربی و شرقی با ارتفاع بیش از ۵۰ متر، دو مناره در صحن جامع و در اخر دو مناره در مسجد گوهرشاد با ارتفاع ۴۰ متر میباشد.

سایر بخش ها و امکانات حرم امام رضا(ع)

در حرم امام رضا هر مناسبت مذهبی شکوه و جلوه خاصی دارد. از شکوه طبل‌زنی و عزاداری محرم تا شور و اشتیاق جشن‌های ولادت ائمه، هر رویدادی آیینی منحصر به فرد است که دل‌‌های زائران را به هم نزدیک می‌کند. این حرم دارای بخش های مختلفی برای برگزاری مراسمات، امکانات تفریحی، امکانات رفاهی است.
از امکانات تفریحی حرم امام رضا میتوان به موزه های مختلف مانند موز مرکزی، گنجینه نفایس، موزه فرش، موزه مردم شناسی اشاره کرد. 
کتابخانه ی مرکزی حرم امام رضا یکی از فعالترین و بزرگترین کتابخانه های موجود در ایران است برای دسترسی به این کتابخانه میتوانید از ضلع شمالی رواق شیخ طوسی استفاده کنید.
مهمانسرای امام رضا روزانه با پخت ده ها  پرس غذا میزبان بسیاری از زائران است. دو مهمانسرا داخل حرم امام رضا وجود دارد که ورودی مهمانسرای شماره 1 از سمت بست شیخ نواب صفوی و ورودی مهمانسرای شماره 2 از سمت غرب به صحن غدیر میباشد. در گذشته برای استفاده از این رستوران می بایست کارت غذا تهیه کرد و این کارت غذا به صورت اتفاقی بین زائران تقسیم میشد ولی امروزه با نصب اپلیکیشن رضوان میتوانید رزرو کنید و از غذای متبرک شده استفاده نمایید. لازم به ذکر است سهمیه غذای حرم برای هر کارت ملی یک  پرس است و تاسفارش بعدی باید دو الی سه سال صبر کنید.

جمع بندی

حرم امام رضا(ع) یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های مسلمانان در جهان است که در شهر مشهد، ایران، واقع شده است. ما در این مقاله سعی کردیم اهمیت معماری و تاریخچه این آستان مقدس را بررسی کنیم. حرم امام رضا(ع) جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ و هنر ایرانی دارد. این حرم، الهام‌بخش بسیاری از هنرمندان در زمینه‌های مختلف بوده است و در نتیجه این مکان مقدس یک گنجینه از داستان های ایمان و معماری است.

کلمات کلیدی
حرم امام رضا(ع)
ویژگی های مکان
پارکینگ
اینترنت
سرویس بهداشتی
آنتن دهی تلفن همراه
نمازخانه
محل استراحت
عکاسی
سر پوشیده
وسایل مورد نیاز
لباس مناسب
دسته بندی
جنگل جیغ
جنگل جیغ
1
جنگل جیغ جایی است که سکوت وهم‌آور، درختان سر به فلک کشیده و زمزمه‌های رازآلود، فضایی مرموز و دلهره‌آور را خلق کرده ‌است. هیجان، ترس و ترشح آدرنالین، اینها واژه‌هایی هستند که به‌خوبی تجربه گردشگری وحشت . . .
استان: خراسان رضوی
شهر: مشهد
بازدید مدت بازدید: بین ۳ تا ۴ ساعت
مشاهده مطلب
روستای فیلبند
روستای فیلبند
1
امروزه شهر مازندران با جاذبه های دیدنی زیبا و باشکوه میزبان بسیاری از  گردشگران و دوستداران طبیعت از سراسر کشور است. از جذابترین مناطق آن در ضلع غربی این استان به روستای ییلاقی فیلبند در ارتفاعات . . .
استان: مازندران
شهر: بابل
بازدید مدت بازدید: نصف روز
مشاهده مطلب
باغ دولت آباد یزد
باغ دولت آباد یزد
1
 باغ دولت آباد یکی از مکان‌های دیدنی شهر یزد است که جزئی از تاریخ و فرهنگ ایران نیز محسوب میشود. این باغ عظیم و با شکوه، نمادی از مهارت و هنر ایرانیان در طراحی و ساخت باغ‌های ایرانی است. باغ دولت . . .
استان: یزد
شهر: یزد
مشاهده مطلب
ارسال نظر