مقبره الشعرا

مقبره الشعرا در محله تاریخی سرخاب تبریز در خیابان ثقه الاسلام و در محله ششگلان قرار دارد. برای زیارت این گنجینه گرانقدر، مسیر میدان نجم تبریز را به سوی بلوار 29 بهمن و سپس خیابان امام خمینی در پیش بگیرید. پس از عبور از مسجد کبود، به خیابان ثقه الاسلام خواهید رسید. در تقاطع عارف و در کنار تکیه حیدر، مقبره الشعرا شما را به آغوش خود فرا می‌خواند.

آدرس: تبریز، محله ششگلان، خیابان ثقه الاسلام، تقاطع عارف، تکیه حیدر، در کنار بقعه سید حمزه و مقبره قائم مقام و ملاباشی

مقبره الشعرا، گورستان تاریخی سرخاب، در گذر زمان با نام‌های حظیرة الشعرا، حظیرة القضاة و قبرستان سرخاب نیز شناخته می‌شده است. تا پیش از قرن هشتم هجری قمری، نامی از این مکان مقدس در کتب تاریخی به چشم نمی‌خورد. قدیمی‌ترین کتابی که به صراحت از مقبره الشعرا نام برده است، نزهة القلوب اثر حمدالله مستوفی است که در سال 870 هجری قمری تالیف شده است.مقبره الشعرا در طول تاریخ، دستخوش فراز و نشیب‌های بسیاری بوده است. عوامل طبیعی، از جمله سیل و زلزله، بارها به این مکان مقدس آسیب رسانده‌اند و متاسفانه، از قبور بزرگان قدیم در آن اثری باقی نمانده است. شهر تبریز در دوره‌ای از تاریخ، مرکز حکومت اتابکان آذربایجان بود. در آن زمان، این شهر به پناهگاه شاعران تبدیل شده بود. بزرگان شعر و ادب پارسی، از جمله خاقانی، ابوالعلا، فلکی، ظهیر فاریابی و شاهپور نیشابوری از خراسان به تبریز آمده و در این شهر ساکن شدند. این شاعران نامدار پس از مرگ، در حظیرة مخصوصی که به مقبره الشعرا مشهور است، به خاک سپرده شدند.در عهد ایلخانانیان تا ایلکانیان و دوره آق قوینلو نیز شاعران زیادی در تبریز سکونت داشتند و پس از مرگ، در جوار خاقانی دفن شدند. در کتاب صاحب اولاد اطهار تألیف طباطبایی که در سال 1294 هجری قمری نوشته شده، به زلزله‌های متعددی که به قبرستان سرخاب آسیب رسانده‌اند، اشاره شده است. زلزله سال 1193 و سال بعد از آن، تخریب‌های فراوانی را در این مکان مقدس به بار آورده‌اند.

عزیز دولت آبادی، محقق برجسته، در مقاله زلزله‌های تبریز نوشته است که متأسفانه، امروزه هیچ اثر یا کوچکترین نشانه‌ای از قبور شهریاران شعر و ادب فارسی از جمله خاقانی شروانی، اسدی طوسی، ظهیر فاریابی، مجیرالدین بیلقانی، حکیم قطران تبریزی، شاهپور بن محمد اشهری سبزواری، خواجه همام تبریزی و غیره در مقبره الشعرا به چشم نمی‌خورد.

در شهریور ماه سال ۱۳۵۰، انجمن آثار تاریخی ایران و ادارات فرهنگ و هنر وقت، با انتشار آگهی در روزنامه‌های کیهان، اطلاعات و مجله یغما، طراحان را به خلق طرحی برای یادبود مقبره الشعرا دعوت کردند. در میان انبوه طرح‌های ارسالی، اثر استاد غلامرضا فرزانمهر برگزیده شد و عملیات ساخت این بنای ماندگار آغاز شد. ساخت و ساز این بنای باشکوه تا پس از انقلاب اسلامی نیز ادامه یافت و سرانجام در سال ۱۳۶۷ به بهره‌برداری رسید. در سال‌های اخیر، برای اجرای طرح توسعه این مجموعه، حفاری‌هایی در اطراف بنا انجام و کارگاه‌های ساختمانی برپا شدند. متأسفانه، این پروژه پس از گذشت چندین سال همچنان به اتمام نرسیده و ناقص باقی مانده است که زخم عمیقی بر چهره و سیمای این یادبود ارزشمند گذاشته است.

معماری مقبره الشعرا، گویی برگرفته از ذوق و هنر ایرانی است و در همان نگاه اول، طاق‌های در هم تنیده و عظمت بنا، هر تماشاگری را مسحور خود می‌کند. در ساخت این یادبود، شاهد ترکیبی بدیع از معماری سنتی و مدرن هستیم. ارتفاع این بنا به سی متر می‌رسد و پوشش بیرونی آن از بتن و لایه زیرین آن فلزی است. فضای داخلی مقبره الشعرا شامل یک اتاق بسیار بزرگ به عنوان هسته اصلی بنا است که چندین اتاق کوچک در پیرامون آن قرار گرفته‌اند. بر دیوارهای این فضا، اشعار شاعرانی که در این مقبره آرمیده‌اند، به چشم می‌خورد و تابلوهای عکس و خطاطی نیز زینت‌بخش این مکان مقدس هستند. بخش‌های اداری، فروشگاه کتاب و صنایع دستی و ... از دیگر بخش‌های تشکیل دهنده این مجموعه هستند.